در حالیکه آمار چندی پیش گزارشگران بدون مرز، ایران را بزرگترین زندان برای روزنامه نگاران جهان اعلام کرده بود، گزارش سالانۀ این موسسه نشان می دهد ایران همچنان جایگاه خود را در پائین جدول آزادی مطبوعات حفظ کرده و همچنین برای دومین سال پیاپی، در سال ٢٠١٠نیز، بیشترین آمار روزنامهنگاران تبعیدی و اجبارا خارج شده از کشور را به خود اختصاص داده است
به گزارش تارنمای رسمی سازمان گزارشگران بدون مرز، این سازمان در جمع بندی گزارش سالانه خود اعلام کرده است که سال میلادی ٢٠١٠ از سالهای گذشته با رشد چشمگیر اختطاف (ربایش) خبرنگاران متمایز میشود
در سال ٢٠٠٨ این تعداد ٢٩ مورد بود، در سال ٢٠٠٩ ، این رقم به ٣٣ مورد رسید و در سال ٢٠١٠ آمار روزنامهنگاران ربوده شده ٥١ مورد است
خبرنگاران کمتر از پیش بعنوان ناظران بیرونی انگاشته میشوند. بیطرفی و ماموریت حرفهای آنها نیز مورد احترام قرار نمیگیرد
سال ٢٠١٠ در ارقام
روزنامهنگار کشته شده ٥٧
روزنامهنگار ربوده شده ٥١
روزنامه نگاردستگیر شده ٥٣٥
روزنامهنگار مورد تعرض و تهديد قرار گرفته ١٢٧٤
رسانه سانسور شده ٥٠٤
روزنامه نگار تبعیدی ١٢٧
وبلاگ نويس بازداشت شده ١٥٢
وبلاگ نويس مورد تعرض و تهديد قرار گرفته ٥٢
کشورهای سانسورگر اینترنت ۶٢
ژان فرانسوا ژولیارد دبیر اول گزارشگران بدون مرز در این باره اعلام کرد, نهمین ردهبندی سالانهی آزادی مطبوعات در جهان همراه با شگفتآفرینیهای خوب، تائید حقایق تلخ و تثبیت برخی گرایشهاست
بیش از هر زمان دیگر نظارهگر آنیم که توسعه اقتصادی، اصلاحات اساسی و رعایت حقوق بنیادین الزاما همجهت نیستند
دفاع از آزادی مطبوعات مبارزه است، مبارزهای هست و خواهد بود، مبارزه برای مراقبت بیشتر در دمکراسی های کهنه جهان، مبارزه ای علیه ستم و برای عدالت در رژیم های توتالیتر که هنوز در اینجا و آنجای کره خاک وجود دارند
لازم است از یک سو به موتورهای محرک آزادی مطبوعات: فنلاند، ایسلند، نروژ، هلند، سوئد و سوئیس که در راس جدول قرار دارند، درود فرستاد و از سوی دیگر از قاطعیت فعالان مدافع حقوق بشر، روزنامهنگاران و وبلاگنویسان که در سراسر جهان از حق روشنگری دفاع می کنند، ستایش کرد. ما همواره به سرنوشتشان در هر کجا که هستند فکر میکنیم
ما بار دیگر خواهان آزادی لیو شیائوبو برنده جایزه صلح نوبل ٢٠١٠ ، نماد کنونی ادامه دهانبند زدن بر آزادی بیان از سوی سانسور حاکم بر چین هستیم
و نسبت به سیاست سرکوب که فرو رفتن در بن بست است به مقامات چین هشدار میدهیم
سقوط بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا به ردههای پائینی جدول و از دست دادن جایگاه خود نگران کننده است
اگر اتحادیه اروپا در این باره اقدام جدی نکند جایگاه راهبر خود در جهان را در عرصه رعایت حقوق بشر از دست خواهد داد
در این وضعیت اتحادیه اروپا چگونه میتواند در برابر کشورهای اقتدارگرا که از آنها خواهان بهبود وضعیت حقوق بشر است، قانع کننده باشد
در آن سوی جدول ردهبندی ما نگران سقوط برخی دولت هستیم
روندا،یمن، سوریه به جمع سرکوبگرترین کشورهای جهان در عرصه آزادی مطبوعات برمه، کره شمالی پیوسته اند. در کشورهای اقتدارگرا متاسفانه گرایش به سمت بهبود وضعیت آزادی مطبوعات نیست
اتحادیه اروپا نقش راهبری خود را از دست میدهد
گزارشگران بدون مرز در طی سال گذشته بارها نگرانی خود را از وضعیت آزادی مطبوعات در برخی از کشورهای اتحادیه اروپا اعلام کرد بود
رده بندی ٢٠١٠ این نگرانی را تائید کرده است. از ٢٧ کشور عضو اتحادیه تنها ١٣ کشور در میان بیست رده اول جدول قرار دارند. ١٣ کشور در زیر رده بیستم و برخی از جمله یونان و بلغارستان (رده ٧٠) رومانی ( رده ٥٢)، ایتالیا ( رده ٤٩) بسیار پائینتر قرار گرفتهاند
اتحادیه اروپا در عرصه آزادی مطبوعات مجموعهای یکدست نیست
اما شکاف میان شاگردان خوب و بد در حال عمیق شدن است. چندین کشور دمکراتیک که گزارشگران بدون مرز به آنها برخی مشکلات را متذکر شده بود، هیچگونه پیشرفتی نداشتهاند
از جمله و در راس آنها فرانسه و ایتالیا که در سال جاری صحنهی رویدادها و اتفاقات جدی بودند که نشانگر عدم توان آنها برای تغییر گرایش فوق است: نقض اصل حفظ اسرار منبع، تمرکز رسانهای، تحقیر و ناشکیبایی قدرت سیاسی در برابر روزنامهنگاران و فعالیت آنها، احضار روزنامهنگاران به مراجع قضایی و ... ادامه دارد
اروپایی شمالی همیشه سرآمد
امسال بازهم چندین کشور اروپای شمالی فنلاند، ایسلند، نروژ، سوئد و سوئیس و هلند با هم رده اول جدول را صاحب شدهاند
از آغاز انتشار رده بندی جهانی آزادی مطبوعات در سال ٢٠٠٢ ،این کشورها همواره صدرنشین جدول بودهاند. ایسلند، نروژ به جز در سال های ٢٠٠٦ و ٢٠٠٩ همیشه در رده اول قرار داشتهاند
این شش کشور الگوی احترام به روزنامهنگار و رسانه و همچنین حمایت از آنها در برابر مراجع قضایی هستند
علاوه بر این آنها به پیشرفت در عرصه آزادی مطبوعات ادامه میدهند. ایسلند بررسی قانونی نمونه و یگانه در جهان را به نام ابتکار رسانههای جدید" آغاز کرده است و کشوری مثل سوئد با چارچوب قانونی ( قانون در باره آزادی مطبوعات) به ویژه در عرصه فعالیت روزنامهنگاران از دیگر کشورها متمایز میشود
ده کشوری که در آنها بهتر است روزنامهنگار نباشید
اگر در سالهای گذشته انگشت اشاره گزارشگران بدون مرز بر سه کشور جهمنی برای آزادی مطبوعات ترکمنستان، کره شمالی و اریتره نشانه رفته بود
امسال شاگردان بد کلاس از یک گروه بزرگتر ١٠ کشور تشکیل شدهاند
در صفی به هم فشرده در امر سرکوب مطبوعات و نبود اطلاع رسانی کامل، وخامت وضعیت آزادی مطبوعات در این کشورها تمامی ندارد و بیش از پیش تشخیص آنها از همدیگر در این عرصه و تعیین سلسله مراتب برای آنها در جدول ردهبندی دشوارتر میشود
در ٢٠١٠ شکاف امتیاز منفی میان ده کشور انتهایی جدول ٥،٢٤ است در حالی که در سال ٢٠٠٩این رقم ٥ ،٣٧ و در سال ٢٠٠٧ این امتیاز ٢٥، ٤٣ بود
لازم به تذکر است که برای اولین بار از سال ٢٠٠٢ و انتشار ردهبندی سالانه آزادی مطبوعات در جهان، کوبا در میان ده کشور آخر جدول نیست
آزادی ١٤ روزنامه نگار و ٢٣ فعال سیاسی در تابستان ٢٠١٠ دلیل اصلی این امر است
با این حال وضعیت آزادی مطبوعات در این کشور پیشرفت شایانی نداشته است. سانسور و سرکوب برای معترضان سیاسی و حرفهکاران رسانهها امری روزمره است
در برمه که برای اولین بار پس از بیست سال انتخابات پارلمانی در ماه نوامبر برگزار میشود
فضای آزاد وجود ندارد و هر ابتکار برای اطلاع رسانی مستقل با زندانی کردن و فرستادن به مراکز کار اجباری پاسخ داده میشود
در آخر باید اشاره کرد که بسیاری از کشورهای در شرایط جنگی و یا صحنهی منازعات و جنگ داخلی ( افغانستان، پاکستان، سومالی، مکزیک) وخامت وضعیت ادامه دارد. نهادینه شدن فرهنگ خشونت و مصونیت از مجازات مطبوعات را به هدف اولیه حمله تبدیل کرده است
در این کشورها که از جمله خطرناکترین کشورها جهان هستند روزنامهنگاران به شکل مستقیم از سوی طرفین منازعه مورد هدف قرار میگیرند. به گروگان گرفتن استفان تاپونیه و هروه گسکیر خبرنگاران شبکه ٣ تلویزیون فرانسه از دسامبر سال گذشته در افغانستان موید این امر است
توسعه اقتصادی به معنای بهبود آزادی مطبوعات نیست
اگر توسعه اقتصادی کشورهای برزیل، روسیه، هند و چین به شباهت آنها دامن میزند، اما رده بندی جهانی آزادی مطبوعات در سال ٢٠١٠ نشان می دهد در عرصه آزادی مطبوعات تمایزات جدی میان آنها وجود دارد. برزیل ( در رده ٥٨) بهرمنداز تحولی قانون در راستای آزادی مطبوعات نسبت به رده بندی سال گذشته ١٣ رده صعود کرده است
هند ١٧ رده سقوط و به رده ١٢٢ رسیده است. روسیه کشور کشتارها در سال گذشته، بازهم چندین رده تنزل کرده است
چین علیرغم داشتن وبلاگستانی پرتحرک و همیشه فعال به سانسور و زندانی کردن صداهای معترض ادامه می دهد و در رده ١٧١ درجا میزند. این چهار کشور که دارای مسئولیت در میان قدرت های جهانی هستند باید الزامات خود را در عرصه رعایت آزادیهای بنیادین رعایت کنند
سقوط فاحش
فیلیپین، اکراین، یونان و قرقیزستان در جدول ردهبندی سقوطی سنگین داشتهاند. در فیلیپین کشتار بیش از سی روزنامهنگار به آمریت یک بزهکار محلی، در اکرائین که در پی انتخاب ویکتور ویکتور لانوکویج در فوریه ٢٠١٠ آهسته و مطمئن به سوی وخامت در عرصه آزادی مطبوعات میرود، در یونان چندین روزنامهنگار قربانی بحران سیاسی و خشونتهای حاصل از آن شدهاند، و در قرقیزستان کارزار کینه پراکنی قومی در زمینه ابهام در قدرت سیاسی، توضیحگر این سقوط سخت در ردهبندی امسال هستند
در رده بندی امسال متاسفانه پیشرفتها گمراه کنندهای وجود دارد
برخی از کشورها که در جدول رشد داشتهاند مثل گابن (٢٢ +رده ) کره جنوبی (٢٧+ رده) ئ یا گینه بی سائو (٢٥+رده ) در اصل جایگاه واقعی خود را پس از وخامت وضعیت در سال گذشته بازیافتهاند
خاورمیانه تائید گرایش به تنزل
تنزل مراکش (٨-رده) حاصل سختگیری مقامات رسمی کشور در عرصه آزادی مطبوعات است
محکومیت یک روزنامهنگار به یکسال زندان ( که هشت ماه در زندان ماند) تعطیلی خودسرانه یک نشریه، و فشار سازمان یافته اقتصادی برای در تنگنا قرار دادن روزنامه ای دیگر و غیره از جمله دلایل این سقوط است
همین امر در مورد تونس مصداق دارد. که ١٠ رده تنزل کرده است
سقوط این کشور در جدول به دلیل ادامه پیشبرد سیاست سرکوب منظم همه کسانی است که نظری مغایر با رژِیم دارند
تونس در سال گذشته ٩ رده سقوط کرده بود
تصویب پیشنهاد طرح تغییر ماده ٦١ قانون مجازات عمومی که در آن هر ارتباطی با سازمانهای خارجی که به, منافع ملی تونس لطمه وارد میکنند، جرم شناخته می شود
بر نگرانیها افزوده است. وضعیت در سوریه که ٨ رده و در یمن که ٣ رده سقوط کردهاند، و آزادی مطبوعات به هیج گرفته میشود، مشابه است. بازداشتهای خودسرانه و اعمال شکنجه همچنان ادامه دارد
ایران جایگاه خود را در پائینترین رده جدول حفظ کرده است
سرکوبی که در پی اعتراضات مردمی به اعلام انتخاب مجدد محمود احمدی نژاد به ریاست جمهوری ایران در انتخابات مورد مناقشه خرداد ١٣٨٨، بر سر روزنامهنگاران و شهروند وبنگاران آوار شد، همچنان ادامه دارد
بهبود نسبی در چند کشور
در نگاه اول، در برخی از کشورها، و با مقایسه رده بندی سال ٢٠٠٩ با رده بندی سال جاری، پیشرفت قابل ملاحظهای دیده میشود
در این باره باید تاکید کرد وخامت وضعیت در سال ٢٠٠٩ در برخی از کشورها دارای چنان حدتی بود که جابجایی آنها در رده بندی ٢٠١٠ فقط به معنای " تعادل" نسبت به گذشته است، بدون آنکه پیشرفتی حاصل شده باشد
از جمله مورد اسرائیل در خارج از محدوده سرزمینی که ١٨ رده صعود داشته است و از رده ١٥٠ به رده ١٣٢ رسیده است، از اینگونه "پیشرفتهای" صوری است
در سال ٢٠١٠ از سوی ارتش اسرائیل خشونتها علیه آزادی مطبوعات پایان نیافته است
در سال جاری ما شاهد حمله و بازداشت روزنامهنگاران در کشتی کمک به فلسطینیهای غزه در ماه فوریه، هدف قرار گرفتن مداوم روزنامهنگاران فلسطینی از سوی سربازان ارتش اسرائیل و یا درگیری ماه اگوست سال جاری در جنوب لبنان بودیم که به مرگ یک روزنامه نگار انجامید
با این حال این خشونت ها با آنچه که در سال ٢٠٠٩ و در طی عملیات "سرب مذاب" انجام گرفت و منجر به کشته شدن شش خبرنگار که دو تن از آنها به هنگام انجام وظیفه خود به قتل رسیدند و دست کم سه ساختمان متعلق به رسانه ها مورد هدف قرار گرفته و یران شدند، قابل مقایسه نیست
همین ملاحظه در مورد سرزمینهای خود مختار فلسطین مصداق دارد که در جدول رده بندی ٢٠١٠ یازده رده پیشروی داشته است. ( از رده ١٥٠ به رده ١٦١ رسیده است) واقعیت این است که خشونتهای سال جاری نسبت به سال گذشته کمتر شدهاند با این حال همچنان روزنامهنگاران و رسانهها بهای جنگ قدرت میان حماس و الفتح را میپردازند
عراق نیز ١٥ رده صعود کرده است و در رده ١٣٠ قرار گرفته است. بهبود محسوسی در وضعیت عراق به وجود آمده است
علیرغم آنکه از ١٠ شهریور- سنبله ١٣٨٨ تا ١٠ شهریور- سنبله ١٣٨٩ سه روزنامهنگار در این کشور به قتل رسیدهاند
اما خروج سربازان امریکایی در پایان ماه اگوست ٢٠١٠ بدون شک آغاز دور جدیدی است. امنیت شهروندان و به ویِژه روزنامهنگاران نیاید به خطر افتد
سقوط در خلیج فارس
بحرین پسرفت داشته است و از رده ١١٩ به رده ١٤٤ سقوط کرده است
افزایش دستگیری و محاکمات وبلاگنویسان و شهروند وبنگاران توضیحگر این امر است
سقوط مهم دیگر در منطقه کویت است که ٢٧ رده پس نشسته و در رده ٨٧ قرار گرفته است. سختگیریهای مقامات کویتی علیه وکیل وبلاگنویس محمد عبدل قادر الجاسم و شکایت شخصیتهای نزدیک به قدرت از وی در این باره نقش داشته است
این اقدامات با خواست اعلام شده مقامات کویتی در ساختن اولین دمکراسی خلیح فارس تناقض دارد
در افغانستان ( رده ١٤٧) و پاکستان (رده ١٥١) گروهای مسلح اسلامی اصلیترین مسئولیت را در عقب ماندن این دو کشور در رده بندی بر عهده دارند. عملیات انتحاری و گروگان گیری فعالیت روزنامه نگاری را بیش از پیش دشوار کرده است
اما دولت نیز در این باره بی تقصیر نیست با اقدام به دستگیریهایی که به گروگانگیری شباهت دارد روزنامه نگاران کنشگر مورد هدف قرار میگیرند
کاهش مرگ خبرنگاران در مناطق جنگی
در سال میلادی ٢٠١٠ در سراسر جهان ٥٧ خبرنگار به هنگام انجام وظیفه خود کشته شدهاند
سال گذشته این آمار ٧٦ نفر بود که نشانگر کاهشی ٢٥ درصدی است
تعداد روزنامهنگاران کشته شده در مناطق جنگی در طی سالهای گذشته کمتر شده است. نکته قابل ملاحضه این است که تشخیص هویت قاتلان در میان باندهای مافیایی، نظامیان، گروههای مذهبی افراطی و دولتها بیش از پیش دشوار شده است
هیچ نقطهای از جهان نیست که در آن روزنامه نگاری کشته نشده باشد
در سال میلادی ٢٠١٠ در ٢٥ کشور جهان خبرنگار کشته شده است. از زمان انتشار بیلان سالانهی گزارشگران بدون مرز تا امروز این نخستین بار است که در این تعداد کشور خبرنگار به قتل رسیده است
نزدیک به ٣٠ درصد خبرنگاران کشته شده در قاره آفریقا به قتل رسیدهاند. ( در آنگولا، کامرون،نیجریه، اوگاندا، جمهوری دمکراتیک کنگو، سومالی که هفت کشور از ٢٥ کشور تشکیل دهنده قاره آفریقا هستند) اما آسیا با ٢٠ مورد قتل و پاکستان در صدر آن با ١١ روزنامه نگار کشته شده پر مرگترین قاره جهان است
از زمان انتشار بیلان سالانهی گزارشگران بدون مرز تا امروز و در میان ٦٧ کشوری که در آنها خبرنگاران به قتل رسیدهاند، در تعداد اندکی از آنها چون افغانستان، کلمبیا، عراق، مکزیک، پاکستان، فلیپین، روسیه و سومالی هیچ تغییری چشمگیری به وجود نیامده است
در این کشورها میتوان گفت فرهنگ خشونت علیه مطبوعات نهادینه شده است
سه کشور پرخشونت در طی ده سال گذشته افغانستان، عراق و مکزیک هستند. در پاکستان هرسال چون سال پیش تکرار میشود، خبرنگاران که یا از سوی گروههای اسلامی مورد هدف قرار میگیرند و یا قربانی عملیات انتخاری میشوند، سنگینترین هزینه را در سال گذشته پرداخت کردهاند
اینترنت پناه نیست
گزارشگران بدون مرز به تحقیق در باره قتل وبنگار مصری خالد محمد سعید ادامه می دهد
وی پس از بازداشتش در یک کافی نت از سوی دو پلیس با لباسی شخصی در خیابان مورد ضرب و شتم قرار گرفته و به قتل رسید
بنا بر اطلاعاتی که منتشر شده است وی در انتشار ویدئویی از دخالت ماموران پلیس در پخش مواد مخدر دست داشته است
پزشکی قانونی علت مرگ وی را زیاده روی در استفاده از موارد مخدر اعلام کرده است
اما عکسهای منتشر شده از پیکر او این امر را رد می کنند و تائید کننده قتل به وسیله ضرب و شتم هستند
آمار وبنگاران دستگیر شده نسبت به سال گذشته به شکل نسبی ثابت مانده است. این امر نشانگر عادی شدن سرکوب وبنگاران و سانسور اینترنت است
مسدودسازی سایتها دیگر امری تابو نیست، سانسور اشکال دیگری را نیز به خود گرفته است: تبلیغ سیاسی یک طرفه و تهاجمی و استفاده بیشتر از حملات سایبری برای به سکوت وادار کردن کاربران معترض
نکته مهم دیگر این است که سانسور فقط از سوی دولتهای سرکوبگر اعمال نمیشود و میتواند از سوی دمکراسیها با وضع قوانین محدود کننده نیز بکار گرفته شود
تبعید: اخرین شانس
در برابر خشونت و سرکوب، بسیاری از حرفهکاران رسانهها مجبور به ترک کشور خود شدهاند
در سال گذشته ١٢٧ روزنامهنگار از ٢٣ کشور جهان مجبور به ترک کشور خود شدهاند. برای دومین سال متوالی ایران با ٣٠ روزنامهنگار تبعیدی بیشترین تعداد فرار روزنامهنگاران را به خود اختصاص داده است
آفریقای مرکز نیز از خبرنگاران خالی میشود. نزدیک به ١٥ روزنامهنگار اتیوپیایی و سومالیایی در سال گذشته کشور خود را ترک کردهاند
تبعید اجباری ١٨ روزنامهنگار زندانی کوبایی به اسپانیا از جمله وقایع مهم سال ٢٠١٠ بود. این روزنامهنگاران از سال ٢٠٠٣ در زندان بسر میبردند
توضیح : گزارشگران بدون مرز برای ارائه این بیلان همچون سالهای گذشته مواردی را برشمرده است که رابطه میان حرفهی قربانی با حادثه برای سازمان یا کاملا و یا با احتمال نزدیک به یقین مشخص شده است
این آمار مبتنی بر مواردی است که گزارشگران بدون مرز از آنها مطلع شده و مواردی را که قربانیان برای حفظ امنیت خود خواهان افشای آن از سوی خود و یا ما نبوده اند خوداری کرده است
